In George Orwells roman 1984 worden personen en informatie die het regime als ongewenst beschouwt uit de archieven gewist, alsof ze nooit hebben bestaan. Zo’n absolute ‘verdamping’ is in de huidige digitale wereld vrijwel onmogelijk. Toch vertoont het achter elkaar blokkeren van accounts van journalisten, mediaorganisaties en kritische maatschappelijke groepen in Turkije een verontrustende gelijkenis met Orwells concept van de ‘unperson’.
Minstens 1.270 X-accounts in één maand
Volgens cijfers van de İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD), de Turkse Vereniging voor Vrijheid van Meningsuiting, werden alleen al in september 2026 minstens 1.270 accounts op X geblokkeerd. Ongeveer 90 procent daarvan werd vervolgens door X onzichtbaar gemaakt voor gebruikers in Turkije.
İFÖD meldt bovendien dat bij 1.155 van de 1.270 accounts niet kon worden vastgesteld op welk besluit de toegangsblokkade precies was gebaseerd.
Op 5 oktober kwamen daar minstens 88 X-accounts bij.
Van journalisten en academici tot vakbonden en mensenrechtenorganisaties
De toegangsblokkades beperken zich niet tot één beroepsgroep of maatschappelijke stroming.
De afgelopen periode werden accounts getroffen van journalisten, mediaorganisaties, academici, juristen, economen, kunstenaars, politici, vakbonden, vrouwen- en lhbti+-organisaties, mensenrechtenorganisaties en verschillende maatschappelijke en politieke groepen.
Op de openbaar gemaakte lijsten valt op dat veel van deze personen en organisaties zich kritisch uitlaten over onderwerpen als regeringsbeleid, economie, rechtspraak, mensenrechten en maatschappelijke kwesties.
De beschikbare gegevens bewijzen echter niet dat alle accounts uitsluitend vanwege hun politieke opvattingen zijn geselecteerd.
Ook degenen die censuur documenteren worden geblokkeerd
Ook het X-account van de İfade Özgürlüğü Derneği zelf werd geblokkeerd. Als reden werd de bescherming van de ‘nationale veiligheid en openbare orde’ genoemd.
Daarnaast werd het X-account van EngelliWeb, het project van İFÖD dat blokkades van websites en sociale-media-accounts in Turkije documenteert, geblokkeerd en door X onzichtbaar gemaakt voor gebruikers in Turkije.
Daarmee zijn organisaties die toegangsblokkades registreren en openbaar maken nu zelf doelwit geworden van dergelijke maatregelen.
Ook prominente onafhankelijke nieuwssite T24 geblokkeerd
De maatregelen beperken zich niet tot individuele sociale-media-accounts.
T24, een van de gevestigde onafhankelijke digitale nieuwsplatforms van Turkije en actief sinds 2009, werd volledig geblokkeerd. Ook het X-account van T24, met ongeveer 1,9 miljoen volgers, werd getroffen. In 2026 ontving T24 bovendien de Persvrijheidsprijs van de Turkse Journalistenvereniging.
T24 heeft bezwaar gemaakt tegen het besluit. Nadat de gebruikersnaam van het geblokkeerde X-account was gewijzigd, werd ook de nieuwe gebruikersnaam geblokkeerd.
Journalist opent nieuw account, ook dat wordt geblokkeerd
Een vergelijkbare situatie deed zich voor bij journalist Alican Uludağ, die werkt voor DW Türkçe, de Turkstalige dienst van de Duitse publieke omroep Deutsche Welle.
Nadat zijn oorspronkelijke X-account was geblokkeerd, opende Uludağ een nieuw account. Ook dat account werd geblokkeerd en door X onzichtbaar gemaakt voor gebruikers in Turkije.
In sommige gevallen lijken de maatregelen zich daarmee niet meer uitsluitend te richten op eerder gepubliceerde inhoud, maar ook op de nieuwe digitale aanwezigheid van personen en organisaties.
Een ironische herinnering aan Orwells ‘unperson’
In George Orwells 1984 wordt iemand die door het regime als ongewenst wordt beschouwd een ‘unperson’: documenten worden aangepast en de persoon wordt uit het collectieve geheugen gewist alsof hij of zij nooit heeft bestaan.
In de huidige internetwereld is het uiteraard vrijwel onmogelijk om een journalist, mediaorganisatie of gedachte op dezelfde manier volledig uit het verleden te wissen.
Maar het blokkeren van volledige nieuwssites, het onzichtbaar maken van accounts met miljoenen volgers, het opnieuw blokkeren van nieuw geopende accounts en zelfs het blokkeren van organisaties die deze censuur documenteren, zorgt voor een verontrustende ironische parallel met Orwells ‘unperson’.
De discussie gaat daarmee niet langer alleen over het verwijderen of blokkeren van afzonderlijke berichten. De vraag wordt steeds nadrukkelijker in hoeverre de digitale zichtbaarheid van een journalist, organisatie of nieuwsmedium uit de publieke ruimte kan worden verwijderd.
0 Comments